escort malatya sex hikaye ankara escort adana escort kayseri escort mersin escort eskişehir escort malatya escort antalya escort escort bayan Maltepe Escort Konya escort

Barnum Etkisi ve Astrolojinin Tarihine Doğru Yolculuk

7 dakikada bu yazıyı okuyabilirsin.


Barnum etkisi ve astrolojinin tarihine doğru yolculuk başlığı ile bu etkinin ne olduğunu inceleyerek astrolojinin güvenilirliğini tartışacağız.

Bu haftaki konumuza geçmeden önce sizinle küçük bir test yapacağız ve aşağıda yer alan ifadelerden kaçının size uygun düştüğünü kafanızda tutmanızı isteyeceğim:

1) Gerçek dostum diyebileceğiniz insanların sayısı 5’ten az.
2) Son ilişkiniz bittikten sonra geride kalan acı yavaş yavaş dinmeye başladı.
3) Bazen sosyal bazen dışadönük bazen de kendi kabuğunuza çekiliyorsunuz.
4) Değişikliğe açık olmakla birlikte size yapılan kısıtlama ve yaptırımlara maruz kalmak sizi bu hayattan “tat alma” ihtiacınızı örseliyor.
5) Kendinizi eleştirmeye genellikle açıksınız.

Muhtemelen bu ifadelerden bir ya da birkaçı sizinle örtüşmektedir. Fakat sizi hiç tanımayan ve hayatında tanışma fırsatı olmayan bir Dangeon yazarı bunu nasıl bilebilir?

Barnum Etkisi Nedir?

Barnum etkisi aslında günlük hayatımızda bilimsel verilere dayanmayan astroloji uygulamasının izdüşümüdür. Tıpkı yukarıda saydığım hallerden herhangi birisinin size uyması gibidir. Bunun nedeni Barnum etkisi olacaktır

Bunun en basit örneği faldır. Falcı sizin hakkınızda hiçbir şey bilmese bile size dair bilgileri bilebilmektedir. Barnum etkisi (aynı zamanda Forer etkisi) bir cümle ile özetlenirse: genel için etkili önermenin, birey için söylenmesidir.

İnsanlar bazı yargıların kendileriyle örtüştüğünü savunsalar da aslında bu yargıların hepsi genel olarak herkese uygulanabilir. Tıpkı yukarıda verdiğim 5 maddeden herhangi birinin size ilişkin bir bilgiyi içermesi gibi.

Barnum Etkisi Nasıl Doğdu?

Psikolog Bertram Forer 1940 yıllarında Amerikalı meşhur şovmen Phineas Taylor’ın herkese uyan bir şeylerimiz var söyleminden yola çıkmıştır.

Söylemden etkilenen Forer astronomideki tutarlılığın doğru olup olmadığını incelemek istemiştir. Acaba gerçekten de falcıların geleceği görebilme yeteneğinin varlığı somut olgulara kanıtlanabilir miydi?

Öğrencilerine kişilik testi hazırlayarak astronominin aslında herkese uyan yargıları ne kadar kişiselleştirdiğimizi ortaya çıkartmıştır.

Barnum Etkisini Kanıtlayan Test

Forer öğrencileriniz sınavlardan aldıkları puanlara göre hazırlamış olduğu kusursuz bir kişilik analizi olduğunu ve bu analizin kendileri ile ne kadar uyumlu olduğunu notlandırmak istemiştir.

Halbuki ellerinde aynı analiz olmakla birlikte, kişiliğe özel bir olgu olmamasına rağmen öğrencilerine o şekilde ifade etmiştir.

O testte şunlar yazmaktadır:

1) Sizde, diğer insanların sizi sevmesine ve hayranlık duymasına yönelik yoğun bir ihtiyaç var.
2) Kendinizi eleştirmeye çok açıksınız.
3) Kendi avantajınıza çevirmediğiniz büyük bir kullanılmayan kapasiteye sahipsiniz.
4) Bazı kişilik zaaflarınız olsa da, genellikle onların üstesinden gelebiliyorsunuz.
5) Cinsel beklentileriniz, sizin için problemler doğuruyor.
6) Dışarıdan bakıldığında disiplinli ve öz kontrole sahipsiniz; ancak aslında endişeli ve güvensizsiniz.
7) Bazı zamanlarda doğru şeyi yaptığınızdan ve doğru tercihte bulunduğunuzdan emin olamıyorsunuz.
8) Her seferinde birazcık değişim olsun istiyorsunuz ve eğer kısıtlamalarla karşılaşırsanız rahatsız oluyorsunuz.
9) Kendinizin bağımsız bir düşünür olduğunuzla övünüyorsunuz ve diğerlerinin açıklamalarını kanıtsız görüyorsunuz.
10) Kendinizi başkalarına açmanın çok da akıllıca olmadığını düşünüyorsunuz.
11) Bazı zamanlar dışa dönük, cana yakın ve sosyalsiniz, diğer zamanlarda ise kapalı, ilgisiz ve içedönük.
12) Bazı tutkularınız oldukça gerçek dışı.
13) Güvenliğiniz, hayatınızdaki temel amaçlarınızdan biri.

Bu sayılanların 0’dan 5’e kadar olmak suretiyle kendilerine ne kadar uyduğunu notlandırmalarını istemiştir. Ortalama 4.25 gibi bir hayli yüksek rakam çıkınca Barnum/Forer etkisi kanıtlanmış oldu.

Astroloji ve Barnum Etkisi

Barnum etkisinin en belirgin örneklerinden biri de astorolojidir. Astroloji yani Türk halkının tabiriyle falcılık; falına bakılan kişinin geleceği hakkında bilgi vermektir.

Bunu Barnum etkisine uyarladığımızda göreceğiz ki falcıların söylediği çoğu terim aslında genele uymaktadır. Biz insanlar genelin sahip olduğu özellikleri isteyerek veya istemeyerek kişiselleştirme eğilimindeyiz.

Zira sosyal hayvanlar olarak yaşayan insan toplumdan aldığı eğitim ve davranışla kişiliğinin büyük bir kısmını geliştirir.

Barnum etkisinin işlevsel olmasını sağlayan 2 esas vardır. Bunlar: pozitif maddelerin, negatif maddelere oranı ve deneklerin testi yapan kişiye güvenebildiğinden doğru geri bildirim yapabilmesidir.

Pozitif ve negatif maddelerden yukarıda verilen listedeki özelliklerin olumlu veya olumsuz olmasından ibarettir.

Astroloji de tam olarak bu iki önermeyi içermektedir. Kişiye özelmiş gibi görünecek kadar spesifik bilgiler aslında çoğu insanda karşılık bulabilecek genel tahminlerdir.

Astrolojinin Çağımızdaki Etkisi

Astroloji ve benzeri olan tarot gibi kişiye yönelik tahmin yürüterek genel tahminlerin kişi ile özdeşleştirilmesi önemlidir.

Zira günümüz dünyasında olup bitene baktığımızda; savaş, cinsel suçlar, yozlaşma gibi birçok sorun mevcuttur.

Bu kaostan beslenen dünyamızda insanlar bir şeye inanma veya umut etme eğilimindedirler. Dolayısıyla fal, tarot, yıldız falcılığı (astroloji) gibi alanlar insanlara umut vererek yarına mutlu uyanmalarını sağladıkları için önemlidir.

Her ne kadar bilimsel olmaktan uzak olsa da yine de sosyo-kültürel olarak kültürümüzde önemli bir yeri vardır.

Richard Dawkins ve Astroloji

Richard Dawkins astrolojinin gerçeği yansıtıp, yansıtmadığını test etmek için bir deney hazırlar. Bu deney sırasıyla şöyledir:

1) Sokakta rastgele seçmiş olduğu 20 insana burçlarının ne olduğu sorulur.
2) Testin yapıldığı günkü gazeteden boğa burcu için olan burç yorumunu insanlara okutulur.
3) Ancak verdiği burç yorumunun boğaya ait değildir, deneklere sadece bunun kendi burçlarına ait yorum olduğu söylenir.
4) Verilen burç yorumunu sesli okuduktan sonra kendi burçlarıyla ne kadar özleştiği sorulur.

Deneklerden yalnızca 1’i boğa burcu olmakla birlikte 12’si kendi burçlarıyla uyuştuğunu yorumlamaktadır. Testi siz de sokakta yapmanız halinde karşınıza benzer sonuç çıkabilecektir.

Sonuç

Barnum etkisi hayatımızdaki yeri aslında farkına varmadığımız kadar büyük ve etkilidir. Bu yazımla birlikte sizlere asla bundan sonra fal bakmayın veya tarot bakmayın gibi bir mesaj vermek istemedim. Yalnızca falcıların hakkınızda spesifik bilgileri nasıl bilebileceğini aydınlatmak amacıyla yazımı tamamlıyorum.

Bu haftanın kapanış sözü ise: Fala inanma, falsız da kalma.”


Sosyal medyada paylaşın:

Bu içerik nasıl hissettirdi?

Kızdım Kızdım
0
Kızdım
Yok Artık Yok Artık
2
Yok Artık
Bayıldım Bayıldım
0
Bayıldım
Güldüm Güldüm
0
Güldüm
Metallendim Metallendim
0
Metallendim
Helal Olsun Helal Olsun
4
Helal Olsun
Üzüldüm Üzüldüm
0
Üzüldüm
Nejat Utku İnaltong
Ağırlıklı olarak bilim&teknoloji yazılarıyla ufkunuzu açmaya gelen sıradanı farklılaştıran bir yazar.

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir